ملا محمد کاظم خراسانی
(تولد ۱۲۵۵ قمری برابر ۱۲۱۸ شمسی مشهد-درگذشت: ۱۳۲۹ قمری برابر ۱۲۹۰ خورشیدی، نجف) مشهور به آخوند خراسانی و صاحب کفایه (کفایة الاصول)،فقیه، سیاستمدار و مرجع تقلید عصر خود بود.
آخوند خراسانی در کنار شیخ عبدالله مازندرانی و میرزا حسین خلیلی تهرانی سه مرجع تقلید حامی مشروطیت در ایران بودند.
تولد و تحصیلات
محمدکاظم در سال ۱۲۵۵ متولد شد. پدرش ملا حسین هروی بود. وی در مشهد علوم مقدماتی و سطوح را فرا گرفت. سپس به سال ۱۲۷۷ قمری در سبزوار مدتی کوتاه از حاج ملا هادی سبزواری فلسفه آموخت. پس از آن در سن بیست و دو سالگی، در سال ۱۲۷۷ قمری به تهران رفت و نزد ملا حسین خویی و میرزا ابوالحسن جلوه به تحصیلات تکمیلی در حکمت و فلسفه پرداخت. سپس عازم نجف شد و نزد شیخ انصاری،سید علی شوشتری ،میرزای شیرازی ، شیخ راضی نجفی و سید مهدی قزوینی مشغول تحصیل شد. ملا محمد کاظم خراسانی پس از فراگیری علوم دینی در نجف و سامرا به تدریس مشغول شد و حدود نیم قرن به تدریس علوم معقول و منقول پرداخت.
تولد و تحصیلات
محمدکاظم در سال ۱۲۵۵ متولد شد. پدرش ملا حسین هروی بود. وی در مشهد علوم مقدماتی و سطوح را فرا گرفت. سپس به سال ۱۲۷۷ قمری در سبزوار مدتی کوتاه از حاج ملا هادی سبزواری فلسفه آموخت. پس از آن در سن بیست و دو سالگی، در سال ۱۲۷۷ قمری به تهران رفت و نزد ملا حسین خویی و میرزا ابوالحسن جلوه به تحصیلات تکمیلی در حکمت و فلسفه پرداخت. سپس عازم نجف شد و نزد شیخ انصاری،سید علی شوشتری ،میرزای شیرازی ، شیخ راضی نجفی و سید مهدی قزوینی مشغول تحصیل شد. ملا محمد کاظم خراسانی پس از فراگیری علوم دینی در نجف و سامرا به تدریس مشغول شد و حدود نیم قرن به تدریس علوم معقول و منقول پرداخت.
مشروطیت
درگذشت
خراسانی در زمانی که برای جهاد علیه روس قصد هجرت به ایران را داشت در سحرگاه سه شنبه ۲۰ ذیحجه ۱۳۲۹ قمری به طور مشکوکی درگذشت. مقبره او در آرامگاه علی بن ابیطالب قرار دارد.[۱]
فرزندان
نسل آخوند خراسانی به علت انتساب به کتاب کفایه الاصول وی اغلب به کِفایی معروف می باشند. از مشاهیر خاندان وی می توان به افزاد ذیل اشاره داشت:
- میرزا مهدی خراسانی (فرزند)
- میرزا محمد آقازاده خراسانی (فرزند)
- میرزا احمد کفایی[۲] (فرزند)
- حسن کفایی سناتور مجلس؛ (فرزند)
- حسین کفایی درگذشته به سال ۱۳۵۶ش از شاگردان نایینی؛ (فرزند)
- زهرا کفایی (فرزند)
- حمید کفایی(نواده)
- عبدالرضا کفایی( نوه)
شاگردان
- سیدابوالحسن اصفهانی
- سیدحسن مدرس
- سید ابوالقاسم کاشانی
- سید هبه الدین شهرستانی
- سید محمد موسوی زنجانی
- شیخ مهدی خالصی
- شیخ محمد خالصی زاده
- سید محسن امین (صاحب اعیان الشیعه)
- شیخ هادی جلیلی کرمانشاهی
- علی اصغر مازندرانی
- سید عبدالحسین شرفالدین عاملی
- آقابزرگ تهرانی (صاحب الذریعه و اعلام الشیعه)
- آقا نجفی قوچانی نویسنده حاشیه کفایة، سیاحت شرق و سیاحت غرب
- میرزا ابوالحسن مشکینی
- شیخ محمد جواد بلاغی
- شیخ محمدعلی شاه آبادی
- محمد عصار لواسانی پدر سید محمد کاظم عصار
- آقا ضیاءالدین عراقی
- محمدحسین غروی اصفهانی متخلص به مفتقر از شعرای فارسی گو (معروف به کمپانی)
- سید حسین طباطبایی بروجردی
- محمد حسین اشنی،[۳]
- آقا نورالدین عراقی
- محمد فیض
- سیّدمحسن نبویِاشرفی[۴]
- میرزا احمدخان عمارلویی و صدها تن دیگر از بزرگان شیعه از شاگردان او بودند.
تالیفات و آثار
آخوند خراسانی تالیفات بسیاری داشت از جمله حاشیهای بر مکاسب استادش شیخ انصاری، شرح و تعلیقهای بر منظومهٔ دیگر استادش ملاهادی سبزواری، حاشیه بر اسفار صدرالمتالهین شیرازی که میگویند نسخه اش در آستان قدس رضوی وجود دارد، رسالهٔ دماء ثلاثه، چندین رسالهٔ فقهی و اخلاقی و عقیدتی، البته مهمترین تالیفات او همانا کفایةالاصولاست که اکنون در دورههای عالی حوزه تدریس میشود. صدها نفر از شاگردان آخوند تقریرات فقه و اصول ایشان را نوشتهاند که بسیاری از آنها هنوز موجود میباشد.
یک اثر جنجال برانگیز
یکی از مهمترین آثار منسوب به آخوند خراسانی که منعکس کننده نظرات سیاسی اوست گفتگوی آخوند بامیرزای نائینی پیرامون حکومت دینی میباشد.در صحت این اثر تشکیک وجود دارد. اکبر ثبوت معتقد است این گفتگو روی داده است ولی برخی دیگر چون عبدالکریم موسوی اردبیلی، آیت الله سیستانی، ذبیح الله نعیمیان، محمدعلی نجفی کرمانشاهی، و ... آن را جعلی می دانند. همچنین محسن کدیور نیز در مقالات خویش به این گفتگو استناد می کند. اصل این گفتگو چاپ نشده و گزیده هایی از آن در کتاب محسن دریابیگی(چاپ اول 1386 و دوم 1387) امده است.
خانواده
مهندس حمید مجتهدی (از نوادگان ایشان) سازنده دهکده چوبین نیشابور، در نیشابور سکونت دارند. عبدالرضا کفایی فرزند احمد کفایی از نوادگان آخوند است.[۵]
جستارهای وابسته
- کفایه الاصول
- مشروطیت
- * عبدالله مازندرانی
- میرزا حسین خلیلی تهران